ئێوەش دەتوانن بابەتەكانتان لە ڕێگەی ئەم پەیجی فەیسبووكەوە بنێرن.
Facebook.com/ZhingaParezan

بیرۆكەیەكی سادە بەڵام جوان

زۆر جار باس لە هۆشیاری ژینگەیی و پاراستنی ژینگە دەكرێت ئایا بە چ ڕێگەیەك هاوڵاتیان هۆشیار بكرێتەوە لەمەڕ پاك ڕاگرتنی ژینگەكەیان هەندێك دەڵێن پێویستە بە یاسا ئیجبار بكرێت و هەندێكیش دەڵێن نا تەنیا پێویستە ئاستی ڕۆشنبیری خەڵك بەرز بكرێتەوە، بەڵام ئەوەی ڕاستییە دەبێت هەردوو ڕێگەكە (یاسا و هۆشیاری) پەیڕەو بكرێت چونكە هەموو كەسێك ئاستی وەك یەك نییە كەسانێك لەوانەیە پێوستی بە یاسا نەبێت خۆی هەست بە خۆشەویستی بكات بەرامبەر ژینگەی وڵاتەكەی و ژینگە بپارێزێ بەڵام كەسانێكیش هەن لە هەموو كۆمەڵگەیەكدا كەم تا زۆر گوێ بە ژینگە و ڕۆشنبیری و ئەو شتانە نادەن بۆیە پێویستە بۆ ئەم جۆرە كەسانە یاسا بخرێتە گەڕ، لەگەڵ ئەم دوو ڕێگەیەدا چەندان ڕێگەی تر هەیە كە ئەتوانرێت ببێت بە هاندەرێك بۆ ئەوەی خەڵك ژینگەكەی بپارێزێت، كە یەكێكیش لەو هاندانانە ئەوەیە كە ئەم ڕێخراوە كردوویەتی، ڕێخراوێكی خێرخوازی ژینگەیی لە لەندەن بە ناوی هوببووب (Hubbub) بۆ ڕزگاربوون لە بنە جگەرە هەڵساون بە دانانی دوو سندووق كە یەكێكیان ناوی (كریستیانۆ ڕۆناڵدۆ) و ئەوی تریان ناوی (لیۆنێل میسی)ی لێ نووسراوە و لە سەرووی دوو سندووقەكەش پرسیارێ نووسراوە (كێ باشترین یاریزانی جیهانە؟) جا هەر سندووقێكیان زۆرترین بنە جگەرەی تیا بێت ئەوە باشترین یاریزانە، كە بەڕاستی ئەم جۆرە بیرۆكانە ژیرانەیە و دەبێتە هۆی هاندانی خەڵك بۆ فڕێ نەدانی بنە جگەرە و هەروەها ئەشبێت بە زانیارییەك لە لاشعووریاندا كە كاریگەریی مەودا درێژی هەیە و كاتێك ویستی جگەرەكەی فڕێ بدا ئەمەی بیر بكەوێتەوە و هەست بكات كە كارێكی باش ناكات.
عومەر كەریم
هەواڵەكە لە ماڵپەڕی (dailymail)ی بەڕیتانییەوە وەرگیراوە

سه‌رۆكی حكومه‌تی هه‌رێم بریاری ناوی ژینگه‌پارێزی ده‌ركرد



له‌ رۆژی ژینگه‌ی جیهانی له‌ 5/6/2015 له‌سه‌ر بریاری ئه‌نجومه‌نی پاراستنی ژینگه‌ ناوی كارمه‌ندانی خاوێنكردنه‌وه‌ی شوێن و شه‌قامه‌ گشتیه‌كان پێشنیار كرا بۆ ژینگه‌پارێزی، دوای په‌سه‌ند كردنی پێشنیاره‌كه‌ ، سه‌رۆكی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی حكومه‌تی هه‌رێم بریاره‌كه‌ی ده‌ركرد بۆ جێبه‌جێ كردن.
به‌رێز (نێچیرڤان بارزانی) سه‌رۆكی حكومه‌تی هه‌رێم بریاری (51) له‌ 29/6/2015 ده‌ركرد بۆ گۆڕینی ناوی كارمه‌ندانی خاوێنكردنه‌وه‌ی شوێن و شه‌قامه‌ گشتیه‌كان گۆڕدرا بۆ ژینگه‌پارێزی و پێویسته‌ له‌گه‌ڵ گه‌یشتنی بریاره‌كه‌ دام و ده‌زگاكانی حكومه‌تی هه‌رێم ناوی ژینگه‌پارێزی به‌كاربێنن.
شیاوی ئاماژه‌ بۆ كردنه‌ رۆژی دوو شه‌ممه‌ 29/6/2015 له‌ سه‌ر داوای به‌رێز(عه‌بدولره‌حمن عه‌بدوره‌حیم ) وه‌زیری هه‌رێم بۆ كاروباری ده‌سته‌ی ژینگه‌ له‌ دانیشتنی ئه‌نجومه‌نی وه‌زیرانی حكومه‌تی هه‌رێم، ناوی كارمه‌ندانی خاوێنكردنه‌وه‌ی شوێن و شه‌قامه‌ گشتیه‌كان گۆڕدرا بۆ ژینگه‌پارێزی و له‌ كۆنووسی ئه‌نجومه‌ن جێگیر كرا .
بیرۆكه‌ی ناو گۆرێنی ئه‌و كارمه‌ندانه‌ له‌وه‌ هاتووه‌ ئه‌و كارمه‌ندانه‌ خزمه‌تێكی گه‌وره‌ی ژینگه‌ی كوردستان ده‌كه‌ن له‌ پیسبوون و پێوسته‌ به‌چاوی رێزه‌وه‌ سه‌یر بكرێن،چونكه‌ خاوێنی شوێن و شه‌قامه‌ گشتیه‌كان هۆكارێكی گرنگه‌ بۆ پاراستنی ژینگه‌ی كوردستان.

ماڵپەڕی دەستەی چاككردن و پاراستنی ژینگە

تا دوێنێ ئەم ڕێوییە بەشێک بوو لە جوانییەکانی سروشت

ئەو وێنەی ئەی بینن وێنەی ڕێوییەکە کە تا دوێنێ بەشێک بوو لە جوانییەکانی سرووشت بەڵام لە شەوەزەنگێکدا کە ئەگەڕا بە شوێن تێرکردنی زگیا نامرۆڤێک لە لای لابەلاوە پەیدا دەبێت و تەقەی لێ ئەکات بە بێ ئەوەی بچێتە سەر لاشەکەیشی ،ڕێوی داماو لە بەر ئەوەی فیشەکەکە بەر پشتی کەوتبوو (بڕبڕەی پشتی سەقەت ئەبێت) ناتوانێت لە جێگەی خۆیدا بجووڵێت، هەر بۆیە ڕۆژەکەی شوانێک بە زیندوویی ئەی دۆزێتەوە، بەڵام خۆ هیچ تازە ڕێوی پشتی شکاوە و لە وڵاتێکیشدا نییە کە چارەسەری بۆ بکرێت بۆیە لە لایەن نە کابرای شوان، لە لایەن کەسێکی گوندی ئەبرێتەوە بۆ ماڵ کە نووشی گیانی بکات .
شوانە ئەیوت من ئەچوومە پێشەوە بۆلای تووڕە ئەبوو دیانی لێ جیڕ ئەکردمەوە بەڵام کە مەڕ و بزنەکانم ئەچوون بۆلای ئارام ئەبوویەوە(کەبەدڵنیاییەوەخۆتان ئەزانن مانای چییە)،جا لێرە دا ئەمەوێت ئەوە بڵێم بە ڕۆژانە هەزاران نامرۆڤی دەڕەندە لە ناو کۆمەڵگای ئێمەدا خەریکی ژیانی خۆیانن لە کەش و هەوایەکی ئارامدا بەڵام بۆ ئەبێ ڕێوییەکی بەستەزمان کە مرۆڤ بە دیتنی ئارام ئەگرێت نەتوانێت لە دەوری زرێباردا ژیان بکات،بەڕاستی دڵم زۆر پڕە.
گرووپی سەوزی چیای کوردستان

وێنەکە هی ڕێوییەبەستە زمانەکەیە کە شایەد حاڵەکە بۆی ناردووم لە مەریوانەوە

راوچییەکانی جوانڕۆ، بۆ راوکردنی سمۆرە داری ٤٠٠ ساڵە دەبڕن و دەیسووتێنن

بەپێی راپۆرتی ئاژانسی هەواڵدەریی کوردپا و بە گوتەی خەڵکی ناوچەی جوانڕۆ، ژمارەیەکی بەرچاو لە دار وەن و بەڕووەکانی سەر مەزارگەی "سوڵتان شێخ مەردان" لە ناوچەی جوانڕۆ، کە تەمەنیان زیاتر لە ٤٠٠ ساڵە، لەلایەن کەسانی هەلپەسرتەوە لەنێو بردراون.

خەڵکی گوندی "کانی گڵ"ی سەربە شارستانی جوانرۆ، دەڵێن؛ ئەو دارانەی سەر مەزارگەی "سوڵتان شێخ مەردان" لەلایەن راوچییانی سمۆرە و کەسانی دیکەوە بۆ رێژیی کەباب بڕدراون و ئاگریان تێبەردراوە.

لێڕەوارەکانی سەیرانگەی "ئایشێ ول" و دارەکانی بەشی باکووری شارستانی جوانڕۆ، بە هۆکاری مرۆیی، سروشتی و نەخۆشییەوە لەگەڵ قەیرانی وشکبوون بەرەوون.

بەرپرسی ئیدارەی سەرچاوە سروشتییەکانی شارستانی جوانڕۆ هۆکاری بڕین و سووتاندنی دارەکانی سەر مەزارگەی "سولتان شێخ مەردان"ی بۆ راوکردنی سمۆرە لەلایەن راوچییەکانەوە گەڕاندۆتەوە.

بێهزاد رۆستەمی لە لێدوانێکدا بۆ هەواڵدەریی ئیرنا، گوتووشیەتی؛ مەئموورانی ئیدارەی ژینگەپاریزی سەردانی ئەو ناوچەیان کردووەو لە راپەرتەکەیاندا باسیان لەوە کردووە کە ئەو دارانە پێشتر بڕدراون.

بەرپرسی ئیدارەی سەرچاوە سروشتییەکانی شارستانی جوانڕۆ هۆکاری بڕین و سووتاندنی دارەکانی سەر مەزارگەی "سولتان شێخ مەردان"ی بۆ راوکردنی سمۆرە لەلایەن راوچییەکانەوە گەڕاندۆتەوە
هەواڵنێری ئێرنا لەو بارەیەوە نووسیویەتی، وتەی ئەو بەرپرسە حکوومەتییە لە کاتێکدایە، کە بە گوتەی خەڵكی ناوچەکە و ئەو چەند وێنەیەی کە لە دارەکان گیردراون، ئاماژە بەوە دەکەن کە دارەکان لەماوەی چەند حەفتەی رابردوودا بڕدراون و سووتێندراون.

رۆستەمی کەمیی ئیمکانات و نەبوونی پێرسونێلی پێویستی بە هۆکاری پێرانەگەیشتن و کۆنتڕۆڵی دارستان و لێرەوارەکانی ناوچەی جوانڕۆ لە قەڵەم داوە.

بەهۆی کەمتەرخەمیی بەرپرسان و لایەنە پەیونەدیدارەکانی ژینگەپارێزی لە شارە جیاجیاکانی کوردستانی ئێران، دەیان ئەنجومەنی خۆڕسکی خەڵکی لەپێناو پاراستنی ژینگە و لێڕەوار و دارستانەکاندا دامەزراون و دەستیان بە چالاکی کردووە.

ئەنجومەنی ماپرێس لە شاری جوانڕۆ، هەتا ئێستا کۆمەڵێک چالاکیی خاوێن کردنەوە ژینگەیان بەرێوە بردووەو هەروەها کەمپەینێکی چاندنی دار بەڕوویان وەڕێخستووە.

بڕینه‌وه‌ى دره‌خت له‌ که‌لار نیگه‌رانى دروست ده‌کات

شێوازى په‌رچ کردنى ژماره‌یه‌ک دره‌خت له‌ نێو بازاڕى قه‌زاى که‌لاردا نیگه‌رانى لاى ڕێکخراوه‌کانى بوارى ژینگه‌ دروست ده‌کات.

ئازاد ئه‌حمه‌د سه‌رۆکى ڕێکخراوى ژینگه ‌دۆستانى گه‌رمیان به‌ (ڕۆژنیوزى) ڕاگه‌یاند:" ژماره‌یه‌ک دارودره‌خت له‌لایه‌ن به‌شى باخچه‌کانى شاره‌وانیه‌وه‌ له‌که‌لار په‌رچ کراون، به‌ڵام شێوازى په‌رچ کردنى ئه‌م دره‌ختانه‌ به‌شێوه‌یه‌ک کراون که‌ ئه‌گه‌ر ته‌واوى داره‌که‌ش ببڕدرایه‌ته‌وه‌ وه‌ک یه‌ک ده‌بوو.

وتیشى:" پێویسته‌ به‌شى باخچه‌کانى شاره‌وانى که‌لار و، فه‌رمانگه‌ى ژینگه‌ى گه‌رمیان لیژنه‌یه‌کى هاوبه‌ش دروست بکه‌ن بۆ په‌رچ کردنى دره‌خته‌کان نه‌ک په‌رچ کردنیان به‌شێوه‌ى بڕینه‌وه‌یان .

ئه‌وه‌شیخسته‌ڕوو :" بڕینه‌وه‌ى دار و دره‌خت له‌که‌لار زۆر زیادى کردوه‌ به‌جۆرێک بوه‌ به‌دیارده‌ ، هه‌روه‌ها له‌لایه‌ن هاولاتیانه‌وه‌ دره‌ختى به‌ته‌مه‌نیش بڕدراونه‌ته‌وه‌ .

ئاماژه‌ى به‌وه‌شدا:"  چه‌ندین سکاڵامان له‌سه‌ر ئه‌و که‌سانه‌ تۆمارکردوه‌ که‌ زیانیان به‌ ژینگه‌ و ،ڕێژه‌ى سه‌وزایى گه‌یاندوه‌، به‌ڵام دادگا به‌دواداچونى بۆ ئه‌و که‌یسانه‌ نه‌کردوه‌.

له‌ ئێستادا به‌ مه‌به‌ستى پاراستنى دار و دره‌خت و ئاژه‌ڵه‌ کێویه‌کان له‌هه‌رێمى کوردستان ژماره‌یه‌کى به‌رچاو ڕێکخراوى ژینگه‌یى بوونیان هه‌یه‌.

رۆژنیوز - هه‌ژیر گه‌رمیانى

بەهۆی دۆخی خراپی ژینگەی گەرمیان په‌رله‌مان به‌دواداچون ده‌کات

به‌هۆى تانکه‌ره‌کانى گواستنه‌وه‌ى نه‌وت و چه‌ندین هۆکارى ترەوە، ژینگه‌ پیس بوەو به‌مه‌به‌ستى له‌ نزیکه‌وه‌ ئاگاداربوون له‌ ڕه‌وشى ژینگه‌ له‌ سلێمانى و سنورى گه‌رمیان و ده‌ربه‌ندیخان. وه‌فدێکى په‌رله‌مانى  هه‌رێمى کوردستان سه‌ردانى ده‌ربه‌ندیخانى کرد.

سه‌روه‌ر قه‌ره‌داغى به‌رپرسى ڕێکخراوى سروشتى کوردستان، به‌ ڕۆژنیوزى ڕاگه‌یاند: "دانیوه‌ڕۆى ئه‌مڕۆ به‌مه‌به‌ستى ئاگاداربوون له‌ ڕه‌وشى ژینگه‌ له‌ سنورى گه‌رمیان و ده‌ربه‌ندیخان وه‌فدێکى لیژنه‌ى ژینگه‌ و ته‌ندروستى له‌ په‌رله‌مانى هه‌رێمى کوردستان، سه‌ردانى ده‌ربه‌ندیخانیان کرد و وه‌ک ژماره‌یه‌ک ڕێکخراوى ژینگه‌یی و ژینگه‌ دۆستیه‌وه‌ پێشوازیمان لێکردن".

ناوبراو گوتیشى: "مه‌به‌ست له‌ سه‌ردانى لیژنه‌که‌ بۆ ئاگاداربوون بووه‌ له‌ کێشه‌ ژینگه‌ییه‌کانى کوردستان و به‌تایبه‌ت سلێمانى و ئیداره‌ى گه‌رمیان و ده‌ربه‌ندیخان".

سه‌رۆکى ڕێکخراوى سروشتى کوردستان ئه‌وه‌شی خسته‌ڕوو: له‌لایه‌ن ڕێکخراوه‌که‌مانه‌وه‌ یاداشتێکمان دا به‌ لیژنه‌که‌ى په‌رله‌مان و تیایدا داوامان کرد به‌ دواداچون بکرێت بۆ کێشه‌کانى ژینگه‌ى سلێمانى له‌ ڕووى (ئاو، خاک، ژاوه‌ژاو، بینین) هه‌روه‌ها کێشه‌ى ژینگه‌ییه‌کانى ده‌ربه‌ندیخان، گواستنه‌وه‌ى نه‌وت و کاریگه‌رى له‌سه‌ر ژینگه‌ و دره‌ختى قه‌زوان.هه‌روه‌ها کێشه‌ى سوتاندنى باخه‌کانى ده‌ربه‌ندیخان و سه‌رچاوه‌کانى پیسبوونى ئاوى که‌لار.

ناوبراو هه‌روه‌ها وتى: "ڕێکخراوه‌کانى ژینگه‌ و ئه‌ندامانى په‌رله‌مان، سه‌ردانى ئه‌و شوێنانه‌مان کرد که‌ به‌هۆى تانکه‌ره‌کانى گواستنه‌وه‌ى نه‌وت و چه‌ندین هۆکارى تر، ژینگه‌ پیس بوون".




رۆژنیوز ـ هه‌ژیر گه‌رمیانى

که‌لار که‌ڵکى ژیانى تێدا نییە

به‌پێى ستانداردى جیهانى، پێویسته‌ هه‌ر شوێنێکى نیشته‌جێ بوون ڕێژه‌ى سه‌وزایى له‌ سه‌دا 15 که‌متر نه‌بیت. به‌ڵام ڕێژه‌ى سه‌وزایى له‌ که‌لار که‌متره‌ له‌ 4% به‌م پێیه‌ش بێت که‌لار شوێنێکى گونجاو نى یه‌ بۆ نیشته‌جێ بوون له‌ ڕووى ژینگه‌ییه‌وه‌.

ئارام نه‌جمه‌دین، به‌رپرسى به‌شى باخچه‌کان له‌ شاره‌وانى که‌لار به‌ (ڕۆژنیوز)ى ڕاگه‌یاند: "له‌ ئێستادا ڕێژه‌ى سه‌وزایى له‌ قه‌زاى که‌لار به‌ته‌ها له‌سه‌دا 3 و نیوه‌، ئه‌م ڕێژه‌یه‌ش به‌پێى ستانداردى جیهانى ڕێژه‌یه‌کى زۆرکه‌مه‌، چونکه‌ بۆ هه‌ر شوێنێکى نیشته‌جێ بون و دانیشتوان پێویسته‌ ڕێژه‌که‌ له‌سه‌دا 15 که‌متر نه‌بێت.

ئه‌وه‌شى گووت: "له‌ ئێستادا و به‌ به‌رده‌وامى له‌ هه‌وڵداین بۆ به‌رزکردنه‌وه‌ى ڕێژه‌ى سه‌وزایى له‌ قه‌زاى که‌لار و پرۆژه‌ى دارستانى ده‌ستکردیش له‌ که‌لار یه‌کێکه‌ له‌و پرۆژه‌ گرنگانه‌ى کاریگه‌رى به‌رچاوى ده‌بێت له‌سه‌ر به‌رزکردنه‌وه‌ى ڕێژه‌ى سه‌وزایى له‌ قه‌زاکه‌".

جێگاى ئاماژه‌یه‌، سه‌ره‌ڕاى بوونى ژماره‌یه‌ک ڕێکخراوى ژینگه‌یى و بوونى فه‌رمانگه‌ى تایبه‌تمه‌ند به‌ ژینگه‌ و به‌شى تایبه‌تمه‌ند به‌ زیادکردنى ڕێژه‌ى سه‌وزایى له‌ شاره‌وانیه‌کان، به‌ڵام به‌وته‌ى شاره‌زایانى بوارى ژینگه‌، ڕه‌وشى ژینگه‌ له‌ سنورى گه‌رمیان دا له‌ ئاستێکى باشدا نییه‌.

رۆژنیوز ـ هه‌ژیر گه‌رمیانى

به‌هۆى ته‌نکه‌ره‌ نه‌وته‌کانه‌وه‌ هۆشدارى له‌ روودانی کاره‌ساتێکى مرۆیی ده‌درێت

سه‌رۆکى رێکخراوى سروشتى کوردستان، هۆشدارى ده‌داته‌ حکومه‌ت له‌کاره‌ساتێکى مرۆیی که‌ ته‌نکه‌ری گواستنه‌وه‌ى سوته‌مه‌نی هۆکاره‌که‌یه‌تى، ئاماژه‌ش به‌وه‌ ده‌دات له‌ ئێستادا خاک و ئاوى ژێر زه‌وى و روبارى سیروانیان پیس کردووه‌. ئه‌مه‌ش به‌ کاره‌ساتێکى گه‌وره‌ ناو ده‌بات و پێیوایه‌ که‌ له‌ ئاینده‌دات حکومه‌ت ناچار ده‌کات به‌ سه‌دان ملیون دینار خه‌رچ بکات بۆپاککردنه‌وه‌ى رزگارکردنى گیانى به‌هه‌زاران مرۆڤ و زینده‌وه‌.

سه‌روه‌ر قه‌ره‌داغى، سه‌رۆکى رێکخراوى سروشتى کوردستان، له‌ باره‌ى پیسبوونى ئاوى رووباری سیروان به‌ نه‌وت و رۆنى ره‌ش به‌ (رۆژنیوز)ى راگه‌یاند: "به‌ هه‌زاران لیتر نه‌وتى ڕه‌ش ده‌ڕژێته‌ ڕووبارى سیروانه‌وه‌، ئه‌مه‌ش به‌هۆى گواستنه‌وه‌ى نه‌وت له‌ڕێگه‌ى ته‌نکه‌ره‌وه‌یه‌، که‌ ژماره‌یه‌ک له‌و ته‌نکه‌رانه‌ وه‌رگه‌ڕاون و خاک و ئاوى ژێر زه‌وى و ئاوى ڕووبارى سیروانیان پیس کردووه‌. ئه‌مه‌ش کاره‌ساتێکى گه‌وره‌ى ژینگه‌ییه‌ و ئه‌م کاره‌ساته‌ش هیچى که‌متر نیه‌ له‌ کاره‌ساتى شه‌نگال. به‌ڵام کاریگه‌رى خراپى ئه‌م کاره‌ساته‌ گه‌وره‌یه‌ له‌ساڵانى ئاینده‌دا ده‌رده‌که‌وێت که‌ ژییانى هه‌زارا مرۆڤ و هه‌زاران زینده‌وه‌ر ده‌خاته‌ مه‌ترسیه‌وه‌، پیس بوونى ئاوى روبارى سیروان حکومه‌ت ناچار ده‌کات که‌ له‌ ئاینده‌دا به‌سه‌دان ملیۆن دۆلار خه‌رج بکات بۆ پاککردنه‌وه‌ى ئاوه‌که‌ و ڕزگارکردنى مرۆڤه‌کان له‌ مه‌رگ".

وتیشی: "تا ئێستا حکومه‌ت هیچ هه‌نگاوێکى نه‌ناوه‌ نه‌بۆ ڕێگرى کردن له‌دووباره‌ بوونه‌وه‌ى کاره‌ساتى هاوشیوه‌، نه‌بۆ قه‌ره‌بوو کردنه‌وه‌ى ژینگه‌یى ناوچه‌که‌. ئه‌م کاره‌ساته‌ ژینگه‌ییه‌ ئه‌گه‌ر له‌هه‌ر وڵاتێکى ترى دونیادا ڕوویبدایه‌، خه‌ڵکى ده‌ڕژانه‌ سه‌رشه‌قامه‌کان، به‌رپرسان ده‌ستیان له‌کار ده‌کێشایه‌وه‌، به‌ڵام مخابن به‌رپرسانى ژینگه‌ له‌ هه‌رێمى ئێمه‌دا نه‌هیچیان پێده‌کرێت بۆ پاراستنى ژینگه‌و نه‌ شوێنه‌کانیشان چۆڵده‌که‌ن که‌خه‌ڵکى تر شوێنیان بگرێته‌وه‌".

به‌رپرسه‌که‌ى رێکخراوى سروشتى کوردستان، ده‌ستنیشانى ده‌کات: "له‌م هه‌رێمه‌دا ئه‌وه‌ى که‌خۆى به‌پارێزه‌رى ژینگه‌ نازانێت، به‌رپرسانى ژینگه‌ى هه‌رێمه‌، بۆیه‌ شه‌رعیه‌تیان له‌ده‌ستداوه‌ و ئیدى له‌ئاست چاوه‌ڕوانى ئێمه‌دا نین که‌ ژینگه‌ بپارێزن، بۆیه‌ باشتره‌ ده‌ست له‌کار بکێشنه‌وه‌. چونکه‌ له‌ژێر ده‌سه‌ڵاتى ئه‌واندا ژینگه‌ى کوردستان نه‌ک نه‌پارێزراوه‌، به‌ڵکو ده‌ست درێژى زۆریشى کراوه‌ته‌ سه‌ر و به‌رده‌وام بوونیان ژییانى هه‌زاران مرۆڤ و زینده‌وه‌ر ده‌خاته‌ مه‌ترسیه‌وه‌.

جێگای باسە: هه‌ر ته‌نکه‌رێکى گواستنه‌وه‌ى نه‌وت (36,000)هه‌زار لیتر نه‌وت هه‌ڵده‌گرێت و (یه‌ک دڵۆپ نه‌وت) تواناى پیس کردنى (1,000) یه‌ک هه‌زار لیتر ئاوى پاکى هه‌یه‌ و (یه‌ک لیتر نه‌وت) تواناى پیس کردنى (1,000,000) یه‌ک ملیۆن لیتر ئاوى پاکى هه‌یه‌.

ئارێز گه‌رمیانى - رۆژنیوز

عێراق، چواره‌مین وڵات له‌ریزبه‌ندی‌ پیسكردنی‌ ژینگه‌دا

ئه‌گه‌ر نه‌وت مایه‌ی‌ خێرو خۆشی‌ بێت بۆ وڵاتانی‌ دیكه‌ی‌ جیهان، ئه‌وا له‌عێراقدا جگه‌ له‌وه‌ی‌ بۆته‌ هۆی‌ سه‌رهه‌ڵدانی‌ دیكتاتۆرییه‌ت‌و نه‌هامه‌تی‌ بۆ دانیشتوانه‌كه‌ی‌، ژینگه‌ی‌ ئه‌م وڵاته‌شی‌ پیسكردوه‌و به‌و هۆیه‌وه‌ عێراق له‌ئاستی‌ جیهاندا بۆته‌ چواره‌م وڵات له‌پیسبونی‌ ژینگه‌دا.

به‌پێی‌ راپۆرتێكی‌‌ رێكخراوی‌ نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتوه‌كان، له‌جیهاندا عێراق چواره‌م وڵاته‌ له‌ده‌ست درێژیكردنه‌ سه‌ر ژینگه‌و پیسكردنیدا. چونكه‌ رۆژانه‌ (600) ملیۆن پێ‌ له‌غازی‌ سروشتی‌ له‌م وڵاته‌دا ده‌سوتێنرێت. مامۆستا له‌كۆلێژی‌ زانستی‌ زانكۆی‌ به‌غدا د. حامد جه‌بار ده‌ڵێت، عێراق ساڵانه‌ چوارده‌ ملیار دۆلاری‌ به‌هۆی‌ به‌هه‌ده‌ردانی‌ غازی‌ سروشتی‌ به‌فیڕۆده‌چێت.. بۆیه‌ پێویسته‌ وه‌به‌رهێنان له‌غازی‌ سروشتی‌ بكرێت كه‌ له‌گه‌ڵ نه‌وت دێته‌ ده‌ره‌وه‌‌و رێگه‌ به‌سوتانی‌ نه‌درێت، چونكه‌ زیانی‌ مادی‌ گه‌وره‌ی‌ هه‌یه‌.

پسپۆڕێكی‌ بواری‌ نه‌وت ئاشكرایده‌كات ته‌نها له‌كێڵگه‌ نه‌وتیه‌كانی‌ به‌سره‌ نزیكه‌ی‌ یانزه‌ ملیارو نیو مه‌تر چوارگۆشه‌ غاز ده‌سوتێ‌‌و به‌هه‌ده‌رده‌چێت، كه‌چی‌ عێراق بۆ پڕكردنه‌وه‌ی‌ پێداویستی‌ ناوخۆیی‌ ساڵانه‌ به‌بڕی‌ زیاتر له‌چوار ملیارو نیو دۆلار غاز له‌ئێرانه‌وه‌ هاورده‌ ده‌كات.

یه‌كێكی‌ دیكه‌ له‌هۆكاره‌كانی‌ پیسبونی‌ ژینگه‌، خۆڵبارانه‌. به‌پێی‌ راپۆرته‌كه‌ی‌ (UN) خۆڵباران بوه‌ته‌ دیارده‌یه‌كی‌ نیمچه‌ رۆژانه‌، به‌جۆرێك كۆی ئه‌و تۆزو خۆڵه‌ی‌ ساڵانه‌ ده‌بارێته‌ سه‌ر وڵات له‌سه‌د هه‌زار ته‌ن زیاتره‌، مانگانه‌ تێكڕای‌ خۆڵبارانه‌كه‌ بۆ هه‌ر مه‌ترێكی‌ چوارگۆشه‌ بیست گرامه‌، له‌باشورو رۆژئاواش مانگانه‌ ناوه‌ندی‌ خۆڵبارانه‌كه‌ ده‌گاته‌ په‌نجا تا نه‌وه‌د مه‌تر دوجا.

سه‌رچاوه‌ی‌ سێیه‌می‌ پیسبونی‌ ژینگه‌ ئاوه‌، له‌وباره‌یه‌وه‌ به‌رپرسانی‌ شاری‌ به‌غدا ئاماژه‌ به‌وه‌ده‌كه‌ن رۆژانه‌ نزیكه‌ی‌ ملیۆنێك‌و (200) هه‌زار مه‌تر چوارگۆشه‌ ئاوی‌ قورس (ئه‌و ئاوه‌ی‌ پێكهاته‌ی‌ تری‌ تێكه‌ڵده‌بێت، وه‌كو پاشماوه‌و پاشه‌ڕۆی‌ هاوڵاتیان‌و كارگه‌كان‌و نه‌خۆشخانه‌كان) ده‌ڕژێته‌ ناو روباری‌ دیجله‌وه‌، پیسبونی‌ ئه‌و ئاوه‌ش ده‌بێته‌ هۆی‌ ئه‌گه‌ری‌ توشبونی‌ نزیكه‌ی‌ (600) هه‌زار هاوڵاتی‌ به‌نه‌خۆشی‌ شێرپه‌نجه‌.

سه‌رباری‌ هه‌مو ئه‌و پاشه‌ڕۆیه‌ی‌ ده‌ڕژێته‌ دیجله‌وه‌، كه‌چی‌ شاری‌ به‌غدا ته‌نها دو وێستگه‌ی‌ هه‌یه‌ بۆ چاره‌سه‌ری‌ ئاوی‌ قورس كه‌ ئه‌وپه‌ڕی‌ توانایان (700) هه‌زار مه‌تر چوارگۆشه‌یه‌، به‌ڵام بڕی‌ دو ملیۆن‌و (200) هه‌زار ئاوی‌ پێده‌گات. بۆیه‌ بڕێكی‌ زۆری‌ ئاوی‌ قورس به‌بێ‌ چاره‌سه‌ركردن ده‌چێته‌ دیجله‌وه‌ كه‌ به‌وته‌ی‌ پارێزگاری‌ به‌غدا یه‌ك مه‌تر چوارگۆشه‌ ئاوی‌ قورس په‌نجا مه‌تر ئاو ژه‌هراوی‌ ده‌كات، ئاوی‌ ژه‌هراویش ده‌بێته‌ هۆی‌ نه‌خۆشیه‌كانی‌ شێرپه‌نجه‌‌و زیان گه‌یاندن به‌سامانی‌ ماسی‌.

بۆ چاره‌سه‌ری‌ گرفته‌كانی‌ پیسبونی‌ ژینگه‌ی‌ عێراق، وه‌زیری‌ نه‌وت د.عادل عه‌بدولمه‌هدی‌ پێشنیار ده‌كات ده‌رهێنان‌و پاڵاوتنی‌ نه‌وت به‌شێوه‌یه‌كی‌ باشتر ئه‌نجامبدرێت‌و وه‌به‌رهێنان له‌بواری‌ غازی‌ سروشتیدا بكرێت، رێگه‌ش له‌سوتاندنی‌ غازی‌ سروشتی‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ هه‌ڕه‌مه‌كی بگرێت.

بۆ چاره‌سه‌ری‌ پیسبونی‌ ئاوی‌ دیجله‌ش، پێیوایه‌ ده‌بێت به‌كارهێنانی‌ كه‌ره‌سته‌ی‌ قورس به‌شێوه‌به‌كی‌ نادروست به‌تاوان دابنرێت، هه‌ركات بینرا خه‌ڵك، كه‌رتی‌ گشتی‌‌و تایبه‌ت كه‌مته‌رخه‌من ده‌وڵه‌ت شوێنكاره‌كانیان بكه‌وێت‌و لێپێچینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵدا بكات.

بۆ چاره‌سه‌ركردنی‌ دیارده‌ی‌ خۆڵباران‌و به‌بیابانبون، مه‌هدی‌ رایده‌گه‌یه‌نێت، ده‌بێت كه‌رتی‌ كشتوكاڵ‌‌و ئاودێری رێكبخرێت‌، هه‌روه‌ها زه‌وی‌ خۆشه‌ بكرێت‌و كاربكرێت بۆ دورخستنه‌وه‌ی‌ خوێواوه‌كه‌ی‌ بۆ ده‌ریاچه‌و ده‌ریاكان‌و تێكه‌ڵكردنیان له‌گه‌ڵ‌ ئاوی‌ زه‌وی‌‌و ژێر زه‌ویدا، گرنگی به‌پاراوكردنی‌ هۆڕه‌كان بدرێت كه‌ روبه‌ره‌كه‌یان (30) كیلۆمه‌تر دوجایه‌، هه‌روه‌ها بۆ كۆكردنه‌وه‌و ئه‌مباركردنی‌ ئاو ‌ به‌نداو دروستبكرێت.

ئاوێنە

یاسایەكی سەیر بۆ ئەو كەسانەی شت فرێ دەدەنە سەر شەقامەكان

فرێدانی ھەر شتێك لەسەر شەقامەکان كارێكی ناشرینە وجوانی شارەكەت تێكدەدات، بەڵام ھەتا ئێستا ھیچ یاسایەك نیە لێ پرسینەوە بكات لەگەڵ ئەو كەسانەی كە ئەو كارە دەكەن. بەڵام لە ووڵاتی سنگافورە یاسایەك دانراوە سزای ئەو کەسانە ئەدات كە شت فرێ ئەدەن لەسەر شەقامەكان ، ئەو سزایەش بریتیە لەوەی كە ئەو كەسەی سەرپێچیەكەی ئەنجامداوە ئەبێت بۆ ماوەی ٣ ڕۆژ ئەو شەقامە پاك بكاتەوە بە جلی كارمەندەكانی ژینگە پارێزەوە .ئەم یاسایەش وای لە سنگافورە کرد كە بچێتە لیستی پاکترین ووڵاتانی جیھان، و بەھۆی ئەوەشەوە سنگافورە ھیچ كارمەندێکی نیە بە ناوی كارمەندی ژینگە پارێز.

كوردسات

دەوڵەتانی تازەپێگەیشتوو سێیەكی وزەی جیهان بەكاردەبەن

ئەو گۆڕانكارییەی كە لەبواری وزەدا لەئارادایە زیاتر جوگرافییە وەك لەوەی تەكنیكی بێت و ئاماژەكانیش ئەوەیان رونكردوەتەوە كە بەهاتنی ساڵی 2040دەوڵەتانی تازە پێگەیشتوو بەرپرسن لە65%ی بەكاربردنی وزەی جیهانیی بەپێی راپۆرتێك كە بەم دواییانە لەلایەن ئیدارەی ئەمریكا بۆ زانیاری وزە بڵاوكراوەتەوە

ئەوەی لەماوەی 2010 تۆماركراوە بەرزبوونەوەی ئاستی بەكارهێنانی وزەیە بەرێژەی 54% و پێشبینیش دەكرێت بۆ 30ی ساڵی داهاتوو ئاستی بەكارهێناانی وزە ساڵانە بەرێژەی 2.2% بەرزببێتەوە لەو دەوڵەتانەی كە دەكەونە دەرەوەی چوارچێوەی رێكخراوی هاریكاریی ئابووری و گەشەپێدان.

بەپێچەوانەی ئەوەشەوە دەوڵەتانی هاریكاریی ئابووری و گەشەپێدان كە هەریەك لەئەوروپاو كەنەداو ئوسترالیاو ولایەتە یەكگرتوەكان لەخۆ دەگرێت ئاستی بەرزبوونەوەی بەكارهێنانی وزە ساڵانە بەرێژەی لە0.5%تێپەڕناكات و ئەوەش لەگەڵ گەشەی ژمارەی دانیشتوان هاوتایە.

ئەوەی حێی سەرنجە بەشی گەورە لە گەشەی بەكارهێنانی وزە لە دەوڵەتانی چین و هیندستان روودەدەن كە لەبەرهەهێنانی كارەبادا پشت بەخەڵوزو چەند سەرچاوەیەكی تری وزە دەبەستن و ئەوەش ژینگە پیس دەكات.

هاوكات پەیمانگەی "پرۆژەی كاربۆنی جیهانی" بۆ توێژینەوەی وزە ئاماژەی بەوەداوە دەرپەڕینی گازەكانی پەیوەست بەدیاردەی پەنگخواردنەوەی گەرما لەساڵی 2012دا بەرێژەی 2.1%زیادیكردوەو ئەوەش بەبەراورد بە ساڵی 1990بەرێژەی 58%زیاترە.
رێژەی لە57%ی رێژەی گازە گەرمە دەرپەڕیوەكانی جیهان لەوڵاتانی تازە گەشەكردوەوە دەرچوون و هەریەك لەچین و هیندستانیش بەرپرسیارن لەپیسبوونی 1بۆ3ی كاربۆنی دەرپەڕیوو لە سەرتاسەری جیهاندا.

دیارە بەشی هەرەزۆری بەرزبوونەوەی ئاستی بەكاربردنی وزە لەوڵاتانی تازە گەشەكردودایە بەتایبەتیش ئەو وڵاتانەی ژمارەی دانیشتوانی لەگەشەكردندایە .

ئەوەی كەكێشەكەی زیاتر كردووە پێشبینیكردنی بەرزبوونەوەی ئاستی بەكاربردنی وزەی تاكە لەو وڵاتانی تازە گەشەكردودا كە ئەوەش بەرئەنجامی هەڵكشانی سامانی تاك و توانایانە لەكڕینی ئۆتۆمبیل و بەكارهێنانی ئامێری گەرمكەرەو ەو ساردكەرەوە و بەكارهێنانی ئامێرە كارەباییە هەمە جۆرەكان.
بەپێی پێشبینیەكانی ئیدارەی ئەمریكا بۆ زانیاریی وزە ،ئاستی بەكاربردنی وزەی تاك لەدەوڵەتانی رێكخراوی هاریكاری ئابووری و گەشەپێدان بۆ 30ساڵی داهاتوو بەسەقامگیری دەمێنێتەوە بەڵام رێژەكەی لەدەوڵەتانی تازە گەشەكردو بەرێژەی لە46% بەرزدەبێتەوە.
هاوكات پێشبینیدەكرێت ئاستی بەكارهێنانی وزە لەسەر ئاستی جیهاندا بۆ 10ساڵی داهاتوو پاشەكشەبكات و رەنگە تا 2040 ئاستی بەكاربردنی وزە لەنێوان دەوڵەتانی تازە گەشەكردو و دەوڵەتانی پێشكەوتوو دا هاوتا بێت.

بەڵام ئەو توخمەی كەنادیارە لەگۆڕانكاریەكانی وزەدا پەیوەستە بەئاستی سەركەوتنی چین و هیندستان لەگۆڕینی سەرچاوەكانی وزە بە وزەی خۆرو با لەكاتێكدا هەریەك لەچین و هیندستان وەك خواستێك لەهەوڵدان تا كۆتایی ئەمساڵ بۆ دەستەبەركردنی 49هەزار میگاواتـ/سەعات لەكارەبا لەرێگەی وزەی خۆروئاوەوە.

هەروەها بانكی ئۆف پەكین بڕی 574ملیۆن دۆلاری بۆ بەرژەوەندی كۆمپانیای "هاتهوا سۆلار وان" تەرخانكردوە بۆ بەرهەمهێنانی شانەكانی وزەی خۆر لەكۆریای باشوور تا لەدروستكردنی وێستگەی بەرهەمهێنانی كارەبا لەچین بەكاربهێنرێت.
تۆڕی میدیای خەڵک

چەکەکەی شکاند

یەکێک لە راوچییەکانی شاری مەریوانی رۆژهەڵاتی کوردستان بە مەبستی رێزگرتن لە سروشت و هاوهەڵوێستی لە گەڵ ئەندامانی "ئەنجومەنی سەوزی چیا "ی مەریوان، چەکەکەی خۆی شکاند.
ئەو راوچییە کە ناوی "ئەحمەد عەزیزی " یەو خەڵکی گوندی "دەرەکێ "ی شاری مەریوانە، رۆژی هەینی رایگەیاند لەبه‌رئه‌وه‌ی‌ تا ئیستا ئاژەڵەکانی راوکردووە پەشیمانەو لە پێش چاوی خەڵکی گوندەکەوە چەکەکەی خۆی بە بەرد شکاند.
ئەو راوچییە لە سەر ئەو بڕوایە بووە کە "مرۆڤێک کە ئاژەڵ دەکوژێت بەشێک لە مرۆڤایەتی خۆی لەدەستدەدات" و داوای لە راوچیەکان کردووە کە دەست لە ڕاوی ئاژەڵ و باڵەندەکان هەڵبگرن.
"ئەنجۆمەنی سەوزی چیا " رایگەیاندووە کە بە مەبەستی رێزگرتن لەو هەڵوێستەی "ئەحمەد عەزیزی "، دیارییەکیان پێشکەش بە ناوبراو کردووە.
ئه‌و ئه‌نجومه‌نه‌ لە ساڵی ٢٠٠٢ و بە مەبەستی پاراستنی ژینگە و پەرەپیدانی فەرهەنگی رێزگرتن لە ژینگە دامەزراوە.
ئەو ئەنجومەنە ئێستا چەندین کۆمیتەی تایبەتی وەکوو؛ کۆمیتەی هونەری، کۆمیتەی بارهێنان و پەروەردە، کۆمیتەی بەڕێوەبەری، کۆمیتەی بەرەنگاربوونەوەی رووداوەکان، کۆمیتەی توێژینەوە لێکۆڵینەوە ، کۆمیتەی منداڵان و لاوان ، کۆمیتەی پارێزگاری لە ئاژەڵەکان و کۆمیتەی ژنان پێکهێناوە و چالاکی دەکات.
جێی ئاماژە پێکردنە ڕاوچی "ئەحمەد عەزیزی" خەڵکی ئاوایی "دەرەوکێ" ی سەر بەشاری مەریوانەو ناوبراو خۆی خەڵکی ئاواییەکەی کۆکردوەتەوەو ئەو ئەنجومەنەشی بانگهێشت کردوەو چەکەکەی لەبەرچاوی خەڵکی ئاواییەکەیان شکاندوەو بڕیاری داوە چیتر پەلەوەران و ئاژەڵانی کێوی نەکوژێت و لەوە زیاتر سروشتی وڵات خوێناوی نەکات.
ماڵپەری گۆپتەپە